تیروئید یکی از اختلالات شایع هورمونی است که می تواند تاثیرات زیادی بر سلامت عمومی بدن داشته باشد. اما یکی از نگران کننده ترین اثرات آن ریزش مو است. ارتباط مستقیم میان کم کاری تیروئید و ریزش مو باعث شده این موضوع به یکی از پر تکرار ترین دغدغه های بیماران تبدیل بشود به ویژه زمانی که ریزش مو به صورت تدریجی، گسترده و بدون علت ظاهری شروع می شود.
هورمونهای تیروئیدی نقش مهمی در تنظیم چرخه رشد مو دارند و هر گونه اختلال در ترشح آن ها میتواند ساختار و رشد طبیعی مو را تحت تاثیر قرار بدهد. به همین دلیل بررسی دقیق تاثیر تیروئید بر ریزش مو نه تنها برای تشخیص علت اصلی ریزش اهمیت دارد بلکه در انتخاب روش درمانی مناسب هم نقش مهمی ایفا می کند. در این مقاله که توسط تیم نوین ایرانا تهیه شده تلاش شده است ابعاد مختلف کم کاری تیروئید و ارتباط آن با ریزش مو بهصورت جامع و کاربردی بررسی شود.
کم کاری تیروئید چیست؟
تیروئید کم کار که در اصطلاح پزشکی به آن هیپوتیروئیدی نیز گفته می شود یک وضعیت پزشکی شایع است که در آن غده تیروئید که در ناحیه جلوی گردن قرار دارد به اندازه کافی هورمون های تیروئیدی تولید نمی کند. این هورمون ها به ویژه تیروکسین T4 و تری یدوتیرونین T3 نقش مهمی در تنظیم متابولیسم و انرژی بدن ایفا می کنند. عملکرد آن ها بر تمام سلول ها و اندام های بدن تأثیر می گذارد از جمله تنظیم ضربان قلب، دمای بدن، عملکرد سیستم عصبی، و سرعت سوخت و ساز بدن. هنگامی که تولید این هورمون ها کاهش می یابد فرآیندهای بیولوژیکی بدن کند شده و منجر به بروز طیف وسیعی از علائم می شود.
تشخیص این اختلال از طریق آزمایش خون برای اندازه گیری سطح هورمون محرک تیروئید TSH و سطوح آزاد هورمون های تیروئیدی انجام می شود. سطح بالای TSH معمولاً نشان دهنده این است که هیپوفیز تلاش می کند تا غده تیروئید کم کار را تحریک کند در حالی که سطوح پایین T4 و T3 نشان دهنده اختلال عملکرد خود غده است. درمان اصلی شامل جایگزینی هورمون های تیروئیدی از دست رفته با داروی لووتیروکسین است که باید به صورت منظم و تحت نظارت پزشکی مصرف شود تا سطح هورمون ها در محدوده نرمال حفظ بشود.
ارتباط بین کم کاری تیروئید و ریزش مو
فولیکول های مو از پرکار ترین بخش های بدن هستند و سرعت تقسیم سلولی در آن ها بسیار بالاست به همین دلیل هرگونه تغییر در سوخت رسانی بدن سریع روی آن ها اثر می گذارد. هورمون های تیروئید وظیفه دارند انرژی لازم را برای تولید پروتئین و رشد مو فراهم کنند. وقتی تیروئید کم کار میشود این نیروگاه از کار می افتد و متابولیسم کل بدن کند می شود در این حالت سلول های سازنده مو دیگر انرژی کافی برای تقسیم شدن ندارند.
در نتیجه موها به جای اینکه در فاز رشد یعنی آناژن باقی بمانند خیلی زود وارد فاز استراحت تلوژن می شوند این یعنی موهای قدیمی می ریزند اما انرژی کافی برای جایگزینی و رشد موهای جدید وجود ندارد که باعث می شود تراکم مو ها به تدریج کم شود. به زبان ساده تر وقتی تیروئید ضعیف است فولیکول های مو در وضعیت گرسنگی متابولیک قرار می گیرند اما این وضعیت دائمی نیست با تنظیم هورمون ها از طریق دارو سوخت رسانی به ریشه ی مو ها دوباره آغاز شده و رشد مو به حالت طبیعی خود برمی گردد.
علائم کم کاری تیروئید
ریزش مو ناشی از کم کاری تیروئید معمولا یک علامت تنها نیست بلکه بخشی از یک اختلال متابولیک گسترده در بدن است. تشخیص به موقع این علائم می تواند روند درمان را سرعت ببخشد.
۱. علائم مربوط به مو، پوست و ناخن
- موها: نازک شدن موهای سر، خشکی بیش از حد و ریزش پراکنده.
- ابروها: نازک شدن یا ریختن یک سوم بیرونی ابروها.
- پوست: پوست سرد، خشن، خشک و متمایل به رنگپریدگی همچنین کاهش تعریق و حساسیت شدید به سرما در این بیماران شایع است.
- ناخنها: شکنندگی، خشکی و ایجاد خطوط افقی روی سطح ناخن.
۲. علائم سیستمیک و متابولیک
- از آنجا که تیروئید سوخت و ساز بدن را کنترل می کند کمکاری آن باعث کند شدن عملکردهای حیاتی می شود:
- خستگی مفرط: احساس فرسودگی مداوم که با استراحت برطرف نمی شود.
- تغییرات وزنی: افزایش وزن ناگهانی بدون تغییر در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی.
- گوارش و قلب: یبوست مزمن و کندی ضربان قلب.
- عضلات: احساس سنگینی، درد و گرفتگی عضلانی.
تاثیر کم کاری تیروئید در ریزش مو
میان عملکرد غده تیروئید و سلامت مو مستقیم است و اختلال در این غده خود را در چرخه رشد و نگهداری فولیکول های مو نشان می دهد. هورمونهای تیروئیدی نقشی مهمی در تنظیم فاز رشد آناژن و فاز استراحت تلوژن چرخه عمر مو دارند. در حالت طبیعی درصد قابل توجهی از تارهای مو باید در فاز فعال رشد باشند. هنگامی که فرد دچار کم کاری تیروئید می شود و سطوح هورمون های تیروئیدی در بدن کاهش پیدا می کند این تعادل به هم می خورد. کاهش سطح هورمون های تیروئیدی باعث می شود که تعداد بیشتری از فولیکول های مو زودتر از موعد مقرر وارد فاز تلوژن یا همان فاز استراحت شوند.
این پدیده منجر به یک ریزش موی زیاد و یکنواخت در سراسر پوست سر می شود که اغلب با نام تلوژن افلوویوم شناخته می شود. برخلاف ریزش موی الگوی مردانه یا زنانه که معمولا محدود به نواحی خاصی است ریزش مو در اثر کم کاری تیروئید غالبا فراگیر است و می تواند تأثیر قابل توجهی بر تراکم کلی مو بگذارد. ممکن است مو نازک و خشک بشود و به راحتی بشکند حتی ممکن است بر کیفیت بافت مو نیز تأثیر بگذارد و موها خشن، شکننده، و بدون درخشش بشوند.
درمان کم کاری تیروئید و ریزش مو
درمان موثر کم کاری تیروئید و ریزش مو مستقیم بر رفع علت اصلی یعنی کمبود هورمون تیروئید متمرکز است. هنگامی که تشخیص هیپوتیروئیدی تأیید شد درمان جایگزینی با داروی لووتیروکسین سدیم است. لووتیروکسین یک شکل مصنوعی از هورمون تیروئید T4 است که بدن آن را به T3 فعال تبدیل می کند. تنظیم دوز دارو به گونهای است که سطح TSH خون به محدوده نرمال و مطلوب برای سن و شرایط خاص بیمار برگردد. این تنظیم دوز ممکن است چندین هفته یا ماه طول بکشد و نیاز به چک کردن دقیق توسط پزشک غدد دارد. به طور معمول پس از چندین ماه درمان موفقیت آمیز چرخه رشد مو به حالت طبیعی باز میگردد و موها دوباره شروع به رشد می کنند.
اما باید در نظر داشت که بازیابی کامل تراکم مو ممکن است زمان بر باشد زیرا موهای از دست رفته باید مراحل چرخه رشد خود را مجدد طی کنند اگر ریزش مو پس از ۶ تا ۱۲ ماه درمان استاندارد همچنان ادامه داشت و درمان نشود پزشک ممکن است به دنبال علل همزمان دیگر برای ریزش مو باشد، مانند کمبودهای تغذیه ای مانند آهن، ویتامین D یا روی. بنابراین درمان ریشه ای کم کاری تیروئید کلید اصلی حل مشکل تاثیر تیروئید بر ریزش مو است و درمان های موضعی بدون کنترل هورمون ها معمولا مؤثر نخواهند بود.
درمان های خانگی کم کاری تیروئید و ریزش مو
درمان اصلی کم کاری تیروئید همواره بر پایه داروهای تجویزی مانند لووتیروکسین است. با این حال استفاده از راهکارهای حمایتی می تواند به بازگشت سریع تر سلامت موها و بهبود سطح انرژی بدن کمک کند.
۱. تغذیه و مکمل های حیاتی
- آهن و فریتین: کمبود آهن شایع ترین عامل تشدید ریزش مو در بیماران تیروئیدی است سطح فریتین باید در حد بهینه باشد.
- سلنیوم و زینک: سلنیوم موجود در آجیل برزیلی به هورمون تیروئید کمک می کند و روی برای سلامت فولیکول مو ضروری است.
- ویتامین D: نقش مهمی در تنظیم سیستم ایمنی و چرخه رشد مو دارد.
۲. مدیریت استرس و محور هورمونی
- تکنیک های آرامسازی: مدیتیشن، یوگا و تمرینات تنفسی عمیق باعث کاهش سطح کورتیزول می شوند.
- تأثیر بر درمان: کاهش استرس به اثر گذاری بهتر داروهای تیروئید در بدن کمک میکند.
۳. مراقبت های فیزیکی از مو و پوست سر
- شستشوی ملایم: استفاده از شامپوهای فاقد سولفات برای جلوگیری از خشکی بیشتر.
- تحریک جریان خون: ماساژ ملایم پوست سر جهت بهبود خون رسانی به فولیکول ها.
- پرهیز از حرارت: محدود کردن استفاده از اتوی مو و سشوار داغ که شکنندگی مو را تشدید می کنند.
نتیجه گیری
در مجموع می توان گفت ریزش مو در اثر کم کاری تیروئید نتیجه یک اختلال هورمونی سیستماتیک است که اگر بهموقع تشخیص داده نشود می تواند تأثیرات طولانی مدتی بر سلامت مو و حتی کیفیت زندگی فرد داشته باشد. همانطور که بررسی شد رابطه مستقیمی میان کم کاری تیروئید و ریزش مو وجود دارد و شدت این ریزش معمولاً با میزان اختلال هورمونی و مدت زمان درمان نشدن آن ارتباط دارد. خوشبختانه با کنترل صحیح بیماری، اصلاح سبک زندگی و رعایت درمانهای دارویی و حمایتی، در بسیاری از موارد میتوان روند ریزش مو بر اثر کم کاری تیروئید را متوقف کرده و حتی به بازگشت تدریجی رشد مو کمک کرد. آگاهی از تأثیر تیروئید بر ریزش مو به افراد کمک میکند نگاه دقیقتری به علل ریزش مو داشته باشند و بهجای درمانهای سطحی، ریشه اصلی مشکل را هدف قرار دهند. در نهایت، همراهی پزشک متخصص و پیگیری مداوم درمان، کلید دستیابی به نتایج پایدار در کنترل کمکاری تیروئید و حفظ سلامت موهاست.
دیدگاه کاربران